Research Information System
Kesit Akademi Dergisi, vol.46, no.12, pp.150-186, 2026 (Peer-Reviewed Journal)
İnsanın en değerli varlığı hatıralarıdır. Kişinin kendisini ve çevresini tanımlamasında, bireysel kimliğini inşa etmesinde ve sürdürmesinde, dünya ile etkileşim, geçmişle bağ kurmasında ve geleceğe yönelik beklentiler oluşturmasında hafızanın ve anıların vazgeçilmez bir rolü bulunmaktadır. Hatırlamanın özünün çağrışımlar oluşturmaktadır ve anıların korunması, güçlendirilmesi ya da unutulmaması için birçok yöntem bulunmaktadır. Hatıra fotoğrafları anıların çağrışım yoluyla geri getirilmesinde, konumlandırıldıkları yerleri işaret etmesinde ve bellekte kalıcı bir yer edinmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Aynı zamanda geçmişte deneyim anında ya da sürecinde fark edilemeyen unsurları görebilme imkânı sağlamaktadır. Black Mirror dizisinin yedinci sezonun “Eulogy” isimli beşinci bölümü, geçmişi anımsamaya yardımcı ve deneyimler sürecinde fark edilemeyen şeyleri gösterme gücüne sahip bir araç olarak hatıra fotoğraflarını konu edinmektedir. Bölüm olası bir gelecekte hatıra fotoğraflarını sanal olarak içlerinde dolaşılabilecek bir şekilde üç boyutlu canlandırabilen yapay zekâ araçlarının cenaze törenlerindeki anma ritüellerine nasıl dâhil edilebileceğini ve bu teknolojinin de hafıza ve duyguları üzerinde nasıl etkiler oluşturabileceğini sorgulamaktadır. Bu makale ilgili bölüm bağlamında, kişisel-otobiyografik-kolektif hafıza ile yapay zekâ teknolojisi arasındaki ilişkiler üzerinden, anımsamaya, kimlik oluşturmaya, intikam almaya ve kanıt sunmaya yardım eden araçlar olarak hatıra fotoğraflarını incelemeyi amaçlamaktadır. Makalede nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. İlgili bölüm tematik ve betimsel anlatı analizi yöntemiyle; Peirce’ın, Barthes’ın, Krauss’ın ve Batchen’in “indeks”, Benjamin’in ise “optik bilinçdışı” kavramları eşliğinde çözümlenmeye çalışılmıştır. Sonuç olarak bölümün başkarakteri, birer sıçrama tahtası işlevi gören hatıra fotoğrafları aracılığıyla geçmiş deneyimleriyle ilişkili görüntülerini, düşüncelerini, duygularını açığa çıkartabilmiş ve anılarıyla hesaplaşabilmiştir. Deneyim sürecinde farkında olmadığı ama hatıra fotoğrafları sayesinde idrak ettiği birçok şey onun geçmişine bakışını tamamen değiştirmiştir. Bölüm, hatıra fotoğraflarının olası yapay zekâ teknolojileri ile birlikte albümlerden, kutulardan ya da sonsuza kadar siber uzayda saklanan veriler olmaktan çıkartılarak oldukları hallerinden çok daha değerli birer araç haline dönüştürülebileceğini, beklenmedik faydalar sağlayabileceğini ve bir tür iyileştirici terapi haline getirilebileceğini öngörmektedir.