Akademik Veri Yönetim Sistemi
“Osmanlı Kültür ve Medeniyeti Üzerine” SANAT TARİHİ YAZILARI, Elif KURUMEHMET, Editör, Kriter Yayınevi, İstanbul, ss.121-151, 2025
Bu çalışma, Üsküdar’da yer alan Kaptan Paşa (Kaymak Mustafa Paşa) Camii
haziresindeki Osmanlı mezartaşlarını mimari, epigrafik ve sanatsal açıdan
incelemektedir. İlk yapısı 15. yüzyıl sonlarına tarihlenen cami, 18. yüzyılda
Kaymak Mustafa Paşa tarafından yeniden inşa edilmiş, daha sonra Şerife Nefise
Hanım’ın onarımıyla günümüze ulaşmıştır. Cami üç yönden hazire ile çevrili olup
hazirede toplam 67 adet baş şahidesi bulunmaktadır. Mezar taşlarının büyük
bölümü 18, 19 ve 20. yüzyıllara aittir.
Hazirede üstüvanî, serpuşlu ve üçgen alınlıklı
şahideler başta olmak üzere Osmanlı mezar taşı geleneğinde kullanılan pek çok
form örneğine rastlanmaktadır. Bitkisel bezemeler, barok üslup etkileri ve
sosyal statüyü yansıtan serpuş çeşitliliği dikkat çekicidir. Kitabelerde celî
sülüs ve celî ta‘lik yazı türleri kullanılmış olup her iki yazı çeşidine ait
nitelikli örnekler mevcuttur. Elde edilen bulgular, Kaptan Paşa Camii
haziresinin Osmanlı mezar taşı sanatının üslup, form ve hat çeşitliliğini bir
arada yansıtan önemli bir örnek olduğunu ortaya koymaktadır.
This study examines the Ottoman gravestones in the cemetery of Kaptan Paşa (Kaymak Mustafa Paşa) Mosque in Üsküdar from architectural, epigraphic, and artistic perspectives. The mosque, whose first structure dates back to the late 15th century, was rebuilt by Kaymak Mustafa Pasha in the 18th century and has survived to the present day thanks to the restoration work carried out by Şerife Nefise Hanım. The mosque is surrounded on three sides by the cemetery, which contains a total of 67 headstones. Most of the gravestones date back to the 18th, 19th, and 20th centuries.
The cemetery features many examples of forms used in the Ottoman gravestone tradition, primarily gravestones with a canopy, a cap, and a triangular pediment. The floral decorations, baroque style influences, and the variety of caps reflecting social status are noteworthy. The inscriptions feature the celî sülüs and celî ta‘lik script types, with high-quality examples of both styles present. The findings reveal that the Kaptan Paşa Mosque cemetery is an important example reflecting the stylistic, formal, and calligraphic diversity of Ottoman tombstone art.
Translated with DeepL.com (free version)