Nef‘î’nin “Sözüm” Kasîdesinden Hareketle Klasik Türk Şiiri'nde Sözün Mâcerâsınd


Creative Commons License

Zavotçu G.

Prof. Dr. Haluk İpekten anısına Klasik Türk Edebiyatının Ses ve Anlam Dünyası Sempozyumu, Düzce, Türkiye, 10 - 11 Ekim 2019

  • Basıldığı Şehir: Düzce
  • Basıldığı Ülke: Türkiye

Özet

Özet: Klasik şiirde sözden kasıt genellikle gizemli ve ince manalı terim, ifade (nükte) ya da şiirdir. Şairin, söylediği lâf (sıradan, değersiz söz) değil görünmez âlemden zamaneye armağan olarak ilettiği bir elmas veya  incidir. Klasik Türk Şiirinin muhtelif beyitlerinde elmas ve inci (cevher, gevher-güher, dürr) ile özdeşleştirilen bu söz de en az onlar kadar değerlidir.

 

Klasik Türk şiirinde elmas ve inci (cevher, gevher, güher, dürr) olarak nitelenen sözün akıldan dile, hâtırdan satıra uzanan bir mācerāsı vardır. Bu mācerā, farklı şairlerin sözle ilgili mısra, beyit, bend ve şiirlerinde bazen açıkça bazen de îmâ yollu dile getirilir. Fakat, bu mâcerânın keşfi genellikle okuyucuya bırakılır. Mācerā, kısmen veya -az da olsa-tamamen farklı şairlerin dilinden muhtelif şekillerde şiire yansıyarak okuyucuya bu hususta ipuçları verir. Şiir ve şiir parçalarındaki ipuçlarından hareketle sözün mâcerâsı (oluşum evresi) akıl, fikir (endîşe), hayâl (tahayyül-tasavvur), gönül (dil, hâtır), dil (zebân, lisân) ve söz ile özetlenebilir.

 

 Nef’î’nin “Sözüm” Kasîdesi Klasik Türk Şiirinde sözün mâcerâsı ya da yol haritası bakımından zengin söylemleri bünyesinde barındırır. Türkçe Dîvânı’nın başında yer alan ve   Hz. Muhammed övgüsünde söylenmiş bir na‘t olan, redifine istinâden de “Sözüm” kasîdesi olarak anılan şiirin birçok beyti sözün mâcerâsına tahsis olunmuş gözükür. Bu beyitlerde söz- akıl, fikir -söz, hayâl-söz, gönül-söz ve dil -söz ilişkisi / mukâyesesi mısralara bölüştürülmüş olarak dikkatlere sunulur.

 

Bir başka ifâde ile beyitlerin ilk mısraında sözün hazırlık evreleri olan akıl, fikir, hayâl, gönül ve dil; ikinci mısralarda ise söz tanımlanarak mâcerâsı veya yol haritası sunulmuş olur. Bu mâcerâ veya yol haritasına bazen kalem (hâme), mürekkep (divit), kagıt (kâgaz) v.d. unsurlar da dahil edilir. Ancak, bu son unsurların yardımcı konumunda olduğunu düşünürsek sözün mâcerâsında etkili olan asıl unsurların akıl, fikir, hayal, gönül, dil ve söz olduğu görüşü ağırlık kazanır. Bu bildiride, Nef‘î’nin “Sözüm” Kasîdesinden hareketle sözün mâcerâsında etkili olan veya oluşumuna katkıda bulunan unsurlar üzerinde durulacaktır.

 Anahtar Sözcükler: Söz, akıl, fikir, hayâl, gönül, dil, Nef‘î, Sözüm Kasîdesi


WİTH THE MOVE FROM NEF’Î’S “MY SPEECH” İN CLASSİCAL TURKİSH POEM ADVETNTURE OF SPEECH

 

               Abstract: In classical poetry, the term often refers to a mysterious and subtle term, phrase or poem. It is a pearl that the poet conveys from the invisible realm as a gift to the people and poets of the era. This word, which is identified with pearls in various couplets of  Classical Turkish Poetry, is as valuable as them.

 

                    The word ve pearl and ore cevher in classical Turkish poetry has an adventure from mind to language, from memory to line. This adventure is expressed in different poets' verses, couplets, and poems, sometimes openly and sometimes implied. However, the discovery of this adventure is often left to the reader. Adventure gives some clues to the reader by reflecting poetry in various ways from the language of the poets, partly or at least completely different. Based on the clues in poetry and poetry pieces, the adventure of the word (formation process) can be summarized by reason, idea, imagination, fiction, heart, language and word.

 

                    Nefi's “My Speech” Ode contains the discourses rich in terms of the meaning of the word or road map in Classical Turkish Poetry. At the beginning of the Turkish Divan and Hz. At the beginning of the Turkish Divan and Hz. Many poets of the poem, which is called as “My speech” ode, which is a poem praised by Mohammad, seem to be devoted to the adventure of the word. In these couplets, the relationship between word-reason, idea-word, dream-word, heart-word and language-word is presented to the attention as divided into verses. In other words, in the first verse of couplets, mind, idea, imagination, heart and language which are the preparation stages of the word; In the second verse, the word is defined and the adventure or road map is presented. This adventure or roadmap is sometimes accompanied by pen, ink, paper, etc. elements are also included. However, if we consider that these last elements are helpful, the idea that the main elements that are effective in the adventure of the word is mind, idea, imagination, heart, language and word gain weight. This paper will focus on the elements that have influenced or contributed to Nefî's “My Speech” Ode.

 

                    Key Words: Word, mind, idea, imagination, heart, language, Nef‘î, My Speech Ode