Akademik Veri Yönetim Sistemi
İSLARA Uluslararası İslam Araştırmaları Kongresi, Ankara, Türkiye, 12 Şubat 2022, ss.375-392, (Tam Metin Bildiri)
Seyyahlar
tarafından kaleme alınan seyahatnameler; şehir, bölge, ülke ve o yerlerde
yaşayan değişik halk kitleleri hakkında gözlemlenen olayların, hadiselerin,
gelişmelerin, manzaraların, sosyal hayatın, dini inanışların ve mevcut kültür
yapılarının tüm yönleriyle belli zaman dilimlerinde objektif olarak
kaydedildiği bilgi yüklü önemli eserlerdir. Tarih alanında büyük bir yere sahip
olmalarının yanı sıra geleceğe ışık tutmaları bakımından da geçmişi günümüze
yansıtan son derece önemli kaynak eserlerdir.
İbn Cübeyr
(540/1145-614/1217) yılları arasında yaşamış olan Endülüslü ünlü bir seyyahtır.
Seyahatnâmesi bu alana dair yazılan eserler arasında önemli bir yere sahip olup
Endülüs, Sicilya, Roma, Mağrib (Cezayir, Fas, Tunus) Mısır, Ortadoğu, İran,
Irak, Kuzey Afrika, Kostantiniyye, Anadolu’nun bir bölümünü ele almaktadır.
Eser, o zamanın tarihini aydınlatan önemli bilgiler ihtiva etmekte ve medeniyet
tarihi açısından da hicrî 5. ve 6. yüzyıllardaki Ortaçağ İslâm Dünyasında yer
alan İslâm ülkelerinin iktisadi, siyasi, içtimai, dînî ve kültürel yapısı
hakkında bizlere önemli bilgiler ihtiva etmektedir.
İbn Cübeyr hac
vazifesini yerine getirmek maksadıyla Endülüs' ten Hicaz' a gitmek üzere
yaptığı seyahat boyunca gittiği ülkelerdeki bölgelerin yol güzergâhlarında yer
alan şehirleri, köyleri, çölleri, denizleri, adaları, kaleleri, sarayları,
kervansarayları, çarşı pazarları ve yerleşim birimleri ile birlikte isimleri
sıralanan bu yerlerde ikamet eden halk kitlelerinin maddi manevi tüm yönlerin,
iktisâdi ve içtimâi durumlarını, hayat standartlarını, sosyo-ekonomik
yapılarını, psikolojilerini, ahlâkî değerlerini ve din anlayışlarını,
mezheplerini, örf ve adetlerini, kültür düzeylerini, düğün ve bayramlarını,
konuştukları dil ve kullandıkları lehçelerini, yabancılara karşı tutum ve
davranışlarını, renk ve ırk yapılarını, devlet millet ilişkilerini, eğlence kültürlerini,
cenaze merasimlerini, vakıf hizmetlerini, çeşitli dini günlerde yaptıkları
uygulama ve ritüelleri dile getirerek gayet objektif bir biçimde açıklayıp
anlatmaktadır. Bu tebliğimizde İbn Cübeyr’in seyahati esnasında tanık olduğu ve
ayrıca günümüzdeki uygulamalara da ışık tutacak bazı dini uygulamalara
değinilecektir.
Works
of Sayāḥatnāme genre, written by voyagers, are crucial works filled with
information that objectively record the events that have been observed about a
city, region, country, and various groups of people who live there, incidents,
news, sceneries, social life, religious belief and existing cultural structures
with all of their aspects in a specific period of time. Besides having an
enormous standing in the field of history, they are also crucial works that
project the past to the present in the sense of shedding light upon the future.
Ibn
Jubair is a well-known voyager from Andalus who lived between
540/1145-614/1217. His Sayāḥatnāme occupy an important place among the works
that have been written regarding this field, and it constitutes a resource for
Andalus, Sicily, Rome, Maghreb (Algeria, Morocco, Tunis), Egypt, Middle East,
Iran, Iraq, North Africa, Constantine, and a part of Anatolia. The work
includes momentous information that enlightens the history of that period. In
terms of the history of civilization, it provides us information of importance
about the economic, political, social, religious, and cultural structure of the
Islamic countries that existed in the Middle Age Islamic world of the 5th and
6th Hijri centuries.
During
his travel from Andalus to Hejaz to fulfill his pilgrimage duty, Ibn Jubair
tells the cities, villages, deserts, seas, islands, castles, palaces,
caravansaries, bazaars, and allocation units of the regions of the countries on
his itinerary with their names and explains all the pecuniary and non-pecuniary
aspects of the groups of people who reside there, their economic and social
situations, life standards, socio-economic structures, mental states, moral
values, understanding of religion, sects, customs and traditions, level of
culture, wedding ceremonies and celebrations, spoken languages and dialects,
attitude and behavior towards foreigners, color and race structures, the
relationships between the state and the nation, the entertainment culture, funerals,
foundation services, applications and rituals they fulfill in various holy days
in a pretty objective manner. In this paper, we are going to address the
religious applications that have been observed by Ibn Jubair during his travels
and may also shed light upon today's applications.