Akademik Veri Yönetim Sistemi
7th INTERNATIONAL BLACK SEA SCIENTIFIC RESEARCH AND INNOVATION CONGRESS, Trabzon, Türkiye, 22 - 23 Şubat 2026, ss.1015-1016, (Özet Bildiri)
ÖZET
Yüzey dokusu, birçok endüstride ısı iletimi, sürtünme, aşınma, ses iletimi, sertlik ve yorulma ömrü özelliklerini iyileştirme gibi farklı amaçlar için uygulanmaktadır. Yüzey dokusu yöntemleri, malzeme ekleme, malzeme kaldırma, hareketli malzeme ve aşınma ile şekillendirme olmak üzere dört ana başlıkta toplanmaktadır. Sac metal tribolojisinde bilyalı dövme yönteminin uygulanmamış olması çalışmamızın özgün değerini oluşturmaktadır. Bu yöntemde, maske kullanılarak yüzeyde kontrollü; maske kullanmadan yüzeyde rastgele doku oluşturulmaktadır. Dokular kuru sürtünme durumunda gerçek temas alanını azaltarak sürtünmenin azalmasını ve aşınan nano parçacıkların tutulmasını; sıvı sürtünme durumunda ise kuru sürtünme durumuna ek olarak yağ rezervuarı görevi görerek tribo-çiftler arasında kararlı bir yağ filmi oluşumunu ve sistemin sürekli yağlanmasını sağlar. Yüzey dokusunun bilinen bu özelliklerini incelemek üzere farklı bilyalı dövme sürelerinde maskesiz rastgele oluşturulan dokuya sahip numuneler kuru ve sıvı sürtünme durumlarında test edilmiştir. Kaplamasız yüzey kuru ve sıvı sürtünme durumunda, kaplamalı yüzey kuru ve sıvı sürtünme durumunda test sonuçlarının düz yüzey durumuna göre kinetik sürtünme katsayısı gelişim oranları sırasıyla %25, %60, %0 ve %41’dir. Kaplamalı yüzey kuru sürtünme durumunda (%0) sürtünme katsayısında bir gelişim olmamıştır. Elde edilen bulgular, yüzey dokulandırma parametrelerinin tribolojik performans üzerinde doğrudan belirleyici olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, sac metal uygulamalarında yüzey mühendisliğinin sürtünme ve aşınma kontrolü açısından önemli bir potansiyel sunduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Bilyalı dövme, sac şekillendirme, triboloji, yüzey dokusu
ABSTRACT
Surface texturing is employed in many industries for various purposes, such as improving heat transfer, friction behavior, wear resistance, sound transmission, hardness, and fatigue life. Surface texturing methods are classified into four main categories: material addition, material removal, material displacement, and wear-based forming. The originality of this study lies in the fact that the shot peening method has not previously been applied in sheet metal tribology. In this method, controlled surface textures are created using a mask, whereas random surface textures are generated without the use of a mask. In dry friction conditions, surface textures reduce the real contact area, leading to a decrease in friction and enabling the entrapment of worn nanosized particles. Under lubricated friction conditions, in addition to the effects observed in dry friction, the textures act as oil reservoirs, promoting the formation of a stable lubricant film between the tribo-pairs and ensuring continuous lubrication of the system. To investigate these well-known characteristics of surface texturing, samples with randomly generated unmasked textures produced at different shot peening durations were tested under dry and lubricated friction conditions. The rates of improvement in the kinetic friction coefficient relative to the flat surface condition were determined as 25% and 60% for the uncoated surface under dry and lubricated friction conditions, respectively, and 0% and 41% for the coated surface under dry and lubricated friction conditions, respectively. No improvement in the friction coefficient was observed for the coated surface under dry friction conditions (0%). The obtained findings indicate that surface texturing parameters have a direct and decisive influence on tribological performance. These results demonstrate that surface engineering offers significant potential for friction and wear control in sheet metal applications.
Keywords: Shot peening, sheet metal forming, tribology, surface texture